Postuar më: 18/11/2019

Fjala Ministres Anila Denaj në Komisionin parlamentar të Veprimtarive Prodhuese, Tregtisë dhe Mjedisit për prezantimin e Projekbuxhetit 2020

I nderuar Kryetar i Komisionit, Të nderuar Deputetë

Ditën e sotme fillojmë së bashku prezantimin dhe diskutimin e Projektbuxhetit për vitin e ardhshëm 2020 në Komisionin për Ekonominë dhe Financat.  Ky Projektbuxhet për vitin 2020 dhe projektbuxheti afatmesëm në tërësi, vijnë në mbështetje të vazhdueshme të reformave të Qeverisë Shqiptare për rritje cilësore dhe të qëndrueshme të ekonomisë, punësimit, shërbimeve ndaj qytetarëve dhe avancim në procesin e aderimit në familjen evropiane.  Përmes Projektbuxhetit 2020 Ministria e Financave dhe Ekonomisë mbetet e angazhuar drejt një kuadri makroekonomik të kujdesshëm dhe realist, për një konsolidim fiskal të vazhduar, financa publike të forta, stabilitet financiar dhe qëndrueshmëri të pozicionit të jashtëm të Shqipërisë.

Në terma të politikave dhe indikatorëve makroekonomikë ky buxhet synon:

  1. Realizimin e një rritjeje ekonomike, e cila parashikohet të jetë në nivelin 1% në vitin 2020, një rritje e gjeneruar kryesisht nga kërkesa e brendshme, si konsumi ashtu edhe investimeve. Kjo rritje e parashikuar për 2020 do të përkthehet në më shumë punësim:

− krijimi i rreth 35 mijë vendeve të reja pune,

− ulje e mëtejshme e shkallës së të papunësisë poshtë nivelit 11%.

  1. Sigurimin e një niveli të lartë të investimeve publike prej mbi 4.5% e Produktit të Brendshëm Bruto, në mbështetje të rritjes ekonomike dhe punësimit.
  2. Ruajtjen e Balancës Primare Pozitive. Kjo balancë do të jetë pozitive për të pestin vit radhazi në nivelin 0.7% duke synuar mbajtjen e borxhit në trajektoren rënëse. Në fund të vitit 2020 borxhi publik pritet të ulet në nivelin e 62.2% të PBB, për të zbritur poshtë 60% të PBB në 2021 dhe më tej në rreth 57% në vitin 2022.
  3. Mbajtjen e deficitit buxhetor nën nivelin e 2%. Për vitin 2020 planifikohet të jetë në nivelin 1.6% të Produktit të Brendshëm Bruto, niveli më i ulët i targetuar në dy dekadat e fundit.

Përpara parashtrimit të risive të Projektbuxhetit 2020, po risjell në vëmendje zhvillimet ekonomike në mënyrë të përmbledhur:  Ekonomia ka vijuar të regjistrojë rritje pozitive përgjatë gjysmës së parë të vitit 2019, në nivelet e 2.4%. Pavarësisht ngadalësimit të rritjes, sektorët fondamental, strukturor, të ekonomisë kanë pasur një performancë të mirë dhe në linjë me pritshmërinë për të mundësuar një rritje në intervalin 3% – 3.5% për të gjithë vitin 2019, si dhe rikthim mbi nivelin prej 4% në vitin e ardhshëm e në periudhën afat-mesme në vijim.  Në gjysmën e parë të vitit 2019 konsumi final regjistroi një rritje reale prej 2.7%, duke vijuar të njëjtin trend pozitiv të periudhave të mëparshme.

 

Nga pikëpamja e kërkesë agregate pritet që rritja për periudhën afatmesme në vijim të gjenerohet kryesisht nga kërkesa e brendshme, si konsumi ashtu edhe investimeve. Edhe kërkesa e huaj neto parashikohet të japë një kontribut pozitiv, ndonëse në nivele më të moderuara se kontributi që do vijë nga kërkesa e brendshme.  Më specifikisht, në vitin 2020, parashikohet që konsumi total të rritet në terma real me rreth 2.5% duke dhënë një kontribut prej 2.3 pikë përqindje në rritjen e PBB, investimet totale të rriten me 4.3% ose me kontribut me rreth 1 pikë përqindje, ndërsa kërkesa e huaj neto (eksporte – importe) parashikohet të përmirësohet me rreth 5% ose me një kontribut pozitiv prej 0.8 pikë përdinje në PBB (2.3 + 1 +0.8 = 4.1% rritje e PBB për 2020) .

Në anën e ofertës agregate, kontributi pozitiv i atribuohet të gjithë sektorëve, ku kryeson ai i shërbimeve, veçanërisht Tregtia, Hoteleria dhe Transporti në reflektim edhe të performancës së Turizmit, ndjekur nga nga sektori i bujqësisë dhe ai i industrisë.

Tregu i punës ka shfaqur një ulje tё mëtejshme tё shkallës së papunësisë nën nivelin prej 12% në tremujorin e dytë, niveli më i ulët i regjistruar gjatë dy dekadave e fundit.

Punësimi u rrit me 3.3%, e ushqyer kjo kryesisht nga rritja e shkallës së pjesëmarrjes në forcat e punës. Rritja e punësimit është kyçe për gjenerimin e të ardhurave të disponueshme të familjeve, e për rrjedhojë për të nxitur konsumin, kursimet e investimet, dhe rritjen e mëtejshme të ekonomisë.

Indeksi tremujor i ndjeshmërisë ekonomike, ka ndjekur përgjithësisht një trend pozitiv gjatë tre tremujorëve të këtij viti kundrejt fund-vitit të kaluar dhe qëndron konsiderueshëm mbi mesataren afatgjatë të tij. Kjo është premisë mjaft e rëndësishme për një sjellje dhe vendimmarrje aktive për të investuar dhe konsumuar.

Kreditё me probleme (NPL) kanë vijuar të ulen, tashmë deri nё nivelin rreth 11%, nga 24% vite më parë. Gjithashtu, kreditimi i sektorit privat të ekonomisë, ka regjistruar një rritje prej mbi 7% kundrejt një viti më parë, e cila i atribuohet si kredisë drejt bizneseve, ashtu edhe asaj drejt konsumatorëve.

Më tej, në 2019 ka pasur një zgjerim të deficitit të llogarisë korrente për gjysmën e parë të këtij viti, duke reflektuar kryesisht importe më të larta të mallrave me + 3% dhe një tkurrje të eksporteve me -2.8% në 9 Mujor të 2019, krahasuar me të njëjtën periudhë një vit më parë.

Thellimi i deficit tregtar gjatë gjysmës së parë të vitit është kompensuar në një masë të konsiderueshme nga rritja e suficitit të balancës së shërbimeve, ku reflektohet kryesisht performanca mjaft e mirë e shërbimeve të turizmit edhe gjatë këtij viti.  Në të njëjtën kohë, flukset e larta të IHD-ve, me një rritje prej mbi 10% kundrejt një viti më pare, kanë sjellë një zgjerim të suficitit të llogarisë financiare dhe kapitale.  Për rrjedhojë, bilanci i përgjithshëm i pagesave dhe pozicioni i jashtëm i ekonomisë mbetet mjaft i qëndrueshëm.

Konsolidimi fiskal është materializuar në një trajektore pozitive për borxhin publik dhe deficitin buxhetor me pritshmëri e nën 2% nga 5% të PBB-së në vitin 2013.

Rezultatet paraprake fiskale deri në Tetor 2019 tregojnë se realizimi i përgjithshëm i buxhetit mbetet plotësisht në përputhje me objektivat dhe parametrat kryesorë fiskalë.

Ka pasur një mungesë të të ardhurave prej rreth 1.8 % në krahasim me planin e periudhës, sidoqoftë, një mungesë e tillë e të ardhurave është absorbuar plotësisht brenda hapësirave “amortizuese” të krijuara që në buxhetin fillestar.

Pra, arritja e plotë e objektivave kryesore fiskalë (objektivi fillestar i deficitit të përgjithshëm prej 1.9% e PBB, një bilanc primar pozitiv dhe një ulje tё borxhit prej rreth 2 pikë përqindje), mbetet mjaft e sigurt.

Rrjedhimisht, bazuar në gjithë sa më sipër, vlerësojmë se ekzsitojnë të gjitha premisat për një rritje ekonomike në fashën e 4 përqindëshit, si në vitin 2020, ashtu edhe për periudhën afatmesme në vijim.

Edhe e vendosur në një perspektivë rajonale, rezulton se rritja ekonomike e Shqipërisë ka ndjekur njё trajektore rritëse tё qëndrueshme qё prej vitit 2013, duke e tejkaluar mesataren e rajonit nё tre vitet e fundit. Po ashtu, edhe norma e papunësisë në Shqipëri vijon të mbetet poshtë mesatares së rajonit.

Parashikimi i të ardhurave për buxhetin e 2020, është bazuar në vlerësimin rigoroz të rezultatit të pritshëm për vitin 2019. Në parashikimin e të ardhurave janë faktorizuar në mënyrë të ndërlidhur edhe variablat makroekonomikë me faktorët kryesorë që ndikojnë në taksa specifike.

Elementët kryesorë që janë faktorizuar në parashikimin e të ardhurave janë:

o Rritja nominale të Produktit të Brendshëm Bruto, duke analizuar këtë efekt në mënyrë të integruar me faktorë të tjerë për çdo taksë në veçanti, të ndërlidhur me të dhënat historike, si dhe me projeksionet e çmimeve në tregjet ndërkombëtare me impakt tek taksat ad-valorem, si Tatimi mbi Vlerën e Shtuar, Renta minerare dhe Taksa doganore. o Kursi i pritshëm i këmbimit;

o Sasitë e pritshme të importit të mallrave në përgjithësi, dhe atyre me regjim akcize në veçanti;

o Si dhe programimi i fondeve të nevojshme për rimbursimin e tatimpaguesve, me qëllim uljen e stokut në fund të vitit 2020 me rreth 67 % krahasuar me stokun e pritshëm në fundin e vitit 2019.

Të ardhurat totale të buxhetit të shtetit në fund të vitit 2019, pritet të jenë rreth 474 miliardë lekë. Krahasuar me vitin 2018, rritja rezulton  +5.3%, ose 24 miliardë lekë më shumë. Totali i të ardhurave të pritshme në raport me PBB-në në fund të këtij viti rezulton 27.8%,  nga 27.6 % që ishte në vitin  2018.

 

Rritja me +0.2 pikë përqindje ndaj PBB-së e të  ardhurave të buxhetit të shtetit, është tregues i përmirësimit në mbledhjen e të ardhurave dhe luftës ndaj informalitetit, e cila ka kompensuar edhe disa faktorëve të përkohshëm me efektet negative, të tillë si efektet nga kursi i këmbimit, ulja e prodhimit të energjisë elektrike, rënia e çmimeve të bursës për një sërë mineralesh etj.  Të ardhurat totale për vitin 2020 parashikohen me një rritje prej 6.2% mbi të ardhurat e pritshme të vitit 2019 ose rreth 29.2 miliard më shumë.

Të ardhurat tatimore që mblidhen nga administrata tatimore dhe ajo doganore  në vitin 2020 programohet të jenë  rreth 334 miliard lekë, me rritje +6,4 % ose rreth 20 miliard lekë krahasuar me të pritshmin e vitit 2019. 

Të ardhurat nga fondet speciale, (kontributet e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore, etj.) parashikohen të jenë 104 miliard lekë, 4.6% më shumë se i Pritshmi 2019 ose 4,7 miliard lekë më shumë.

Të adhurat e qeverisë vendore parashikohen në rreth 27 miliard lekë, ose me një rritje prej rreth 5% kundrejt të pritshmit 2019.

Të adhurat jo-tatimore parashikohen në rreth 21.5 miliardë lekë ose rreth 5.7% më shumë se i pritshmi i vitit 2019. Shpenzimet buxhetore të programuara për vitin 2020 janë rreth 532 miliardë lekë ose rreth 29.7% e Produktit të Brendshëm Bruto. Ato rriten me rreth 5.1% krahasuar me të pritshmin e vitit 2019.

Prioritet në Buxhetin 2020 mbetet mbështetja për sektorët prioritarë: për arsimin, shëndetësinë, bujqësinë dhe infrastrukturën. Këto sektorë janë kyç në ecurinë e një modeli ekonomik që sjell zhvillim të qëndrueshëm dhe rritje që ndikon jetesën e qytetarëve në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Sektoret Prioritare

Arsimit i alokohen 3.3 miliardë lekë më shumë se buxheti viti 2019 (Buxheti për Ministrinë e Shëndetësisë është rritur me +5%), duke financuar me përparësi:

  • Tekste shkollore falas për rreth 230-250 mijë nxënës të arsimit para-universitar nga shtresat sociale në nevojë (me një efekt prej 500 milionë lekë në vit);
  • Trajtim me kuotë ushqimore për 1300-1400 nxënës të arsimit para-universitar nga shtresat sociale në nevojë;
  • Investim në arsim mesatarisht 750 milionë lekë në vit, përgjatë 2020 – 2022, 2 herë më tepër në nga 340.5 milionë në vit;
  • Mbështetje e vazhdueshme për studentët në kuadër të Paktit me Universitetin.

Sektori i shëndetësisë, do të ketë 2.75 miliardë lekë me tëpër se viti 2019. (Buxheti për Ministrinë e Shëndetësisë është rritur me +5%.) Ky buxhet do të mbështesë:

  • Rikonstruksionin e 120 Qendra shëndetësore për vitin 2020, me një vlerë prej 350 milionë lekë.
  • Ilace të rimbursuar për 1000 pacientë më shumë çdo vit, përgjatë 2020-2022;
  • Efektivitet të shtuar në shërbimet shëndetësore (Reduktimin e kohës aktuale prej 45 ditësh të pritjes për ekzaminime të rëndësishme (rezonancë, skaner) etj.;

Bujqësisë i alokohen, 1.8 miliardë lekë më shumë se viti 2019, ose rreth 12% më tepër.   Sektori i bujqësisë pritet të rrisë produktivitetin dhe konkurrueshmërinë e produkteve bujqësore dhe blegtorale përgjatë periudhës 2020-2022, duke përmirësuar standardet, duke garantuar sigurinë ushqimore dhe zhvillimin e zonave rurale përmes nxitjes së shumëllojshmërisë së veprimtarive ekonomike në zonat rurale.

Shpenzimet kapitale ose Investimet Publike do të pësojnë një rritje 4.7% në raport me PBB dhe rreth 4% krahasuar me të pritshmin e këtij viti.  Në planifikimin e investimeve për vitin 2020 janë mbajtur në konsideratë të gjitha detyrimet kontraktuale për projektet e investimeve me financim të huaj dhe të brendshëm.  Ashtu, si edhe në vitin 2019, dhe në vitin 2020 do të ketë përparësi financimi i projekteve në vazhdim, duke synuar mbylljen e tyre brenda vitit 2021.

Në Infrastrukturën Rrugore, për periudhën 2020-2022 synohet:

  • Kompletimi i akseve rrugore nacionale si: Rruga e Arbrit; Milot – Balldren; dhe Orikum – Dukat brenda vitit 2022 (PPP projekti “1 Miliard)
  • Kompletimi i pjesës dërrmuese të segmenteve rrugore në vazhdim me Financim të Brendshëm brenda vitit 2022, si: Kardhiq – Delvinë, Elbasan – Banjë, By – Pass Shkodër, By – Pass Tepelenë, një pjesë e mirë e Unazës së Tiranës;
  • Kompletimi i segmenteve rrugorë brenda 2021 me financim të huaj si: By Pass i Fierit, By Pass i Vlorës, Qukës – Qafë Plloçë. Qeveria shqiptare synon në vazhdimësi reduktimin e numrit të aksidenteve me pasojë humbje jetë njerëzish dhe numri i pikave të zeza me 25%.

Balanca korrente fiskale për këtë vit programohet gjithashtu ndër nivelet më të larta të dy dekadave të fundit prej +3.1% të PBB, ndryshe për 100 Lek të marra borxh programohen 286 Lekë investime publike, raport i përmirësuar ndjeshëm krahasuar me mesataren e këtij treguesi për periudhën 2014-2019, ku për çdo 100 lek të marra borxh janë shpenzuar për investime publike 193. 

Në fushën e Sigurisë Kombëtare, kemi rritur buxhetin e mbrojtjes me rreth 2.8 miliardë lekë më shumë krahasuar me buxhetin e vitit 2019, për të garantuar realizimin e objektivit të qeverisë dhe angazhimet tona në NATO për 2% të PBB në vitin 2024 si Buxhet për Mbrojtjen.

Ky buxhet gjithashtu plotëson të gjitha nevojat financiare të të gjitha institucioneve të reja, të krijuara nga paketa e Reformës në Drejtësi si, KLP, KLGJ, Byroja e Hetimit dhe SPAK-u, duke akomoduar plotësisht edhe financimin për reformën në drejtësi dhe duke mundësuar burimet e nevojshme financiare për pagat e rritura të magjistratëve dhe oficerëve të policisë gjyqësore.

Më tej Buxheti alokon një fond të rëndësishëm për:

Shpenzimet e Personelit – të programuara në masën 83.5 miliardë lekë për 2020, ku përveç financimit të plotë të kostos aktuale të Administratës Publike Qendrore,  faktorizohen gjithashtu edhe efektet e plota të politikës së rritjes së pagave për sektorin e shëndetësisë, arsimit, mbrojtjes, sistemit penitenciar dhe punonjësit e përfaqësive diplomatike.

Shpenzimet Operative dhe Mirëmbajtjes – të programuara në vlerën 50 miliardë lekë, duke prioritizuar: mbështetjen e skemës së fermerëve, mirëmbajtjen e sistemeve të teknologjisë së informacionit në administratën publike si dhe mirëmbajtjen e rrjetit rrugor kombëtar.

Shpenzimet për interesa – parashikohen në nivelin 40.9 miliardë lekë ose 2.3%  të PBB, të cilat përfshijnë kontigjenca të mjaftueshme për të përballuar edhe nëse do të kishte një rritje normave të interesit nga 1 deri në në 2 pikë përqindje mbi nivelin aktual.

Subvencionet – të programuara në rreth 1.3 miliardë lekë. Këtu është faktorizuar ri-alokimi i një pjese të mirë të subvencionit të parashikuar për ndërmarrjet e ujësjellës-kanalizime tek investimet publike për rehabilitimin dhe ndërtimin e rrjeteve të ujësjellës-kanalizimeve, në kuadër të përshpejtimit të Reformës së ndërmarrë nga Qeveria për këtë sektor.

Shpenzimet e fondeve speciale – që përfshin shpenzimet totale për Fondet e Sigurimeve Shoqërore, Shëndetësore dhe kompensimin në vlerë të ish-pronarëve, janë planifikuar në vlerën prej 188.6 miliardë lekë për vitin 2020.

Niveli i shpenzimeve për Skemën e Sigurimeve Shoqërore – për vitin 2020 parashikohet në masën 137.5 miliardë lekë ose 7.7% e PBB, raport thuajse i njëjtë me vitin 2019, nga e cila për indeksimin e pensioneve është parashikuar një fond prej 2.52 miliardë lekë. Siç e kam theksuar edhe më herët, kjo skemë i rëndon më pak buxhetit të shtetit, se 5-6 vite më parë, për shkak të uljes së nivelit të informalitetit në tregun e punës; dhe së dyti, rritjes së nivelit të punësimit dhe kontribuuesve;

Në skemën e Sigurimeve të Kujdesit Shëndetësor për vitin 2020 janë parashikuar në rreth 44 miliardë lekë ose 2.5% e PBB nga rreth 42 miliardë lekë të parashikuara në fund të vitit 2019.

Fondi për Kompensimin në Vlerë të Pronarëve: – parashikohen në total rreth 4,5 miliardë lekë. Nga rreth  1.9 miliardë lekë që ky fond ishte në vitin 2013, që prej vitit 2016 fondi i kompensimit është planifikuar në rritje nga vit në vit duke kulmuar në vitin 2022 me 5.5 miliardë lekë.  Rritja e fondit të kompensimit në vlerë të pronarëve bëhet në mbështetje të reformës së ndërmarrë nga qeveria për trajtimin e ish-pronarëve pjesë e së cilës është kompensimi në vlerë për t’u realizuar brenda periudhës 10-vjeçare, të parashikuar dhe në ligjin nr.133/2015 “Për trajtimin e pronës dhe përfundimin e procesit të kompensimit”.

Shpenzime të tjera sociale janë programuar në masën 24.6 miliardë lekë, që përfshijnë:

  • Shpenzimet për pagesën e papunësisë në nivelin 600 milionë lekë.
  • Shpenzimet për pagesën e ndihmës ekonomike dhe personave me aftësi të kufizuar në nivelin 21 miliardë lekë
  • Për ish-të përndjekurit është parashikuar një fond prej 1 miliard
  • Për bonusin e lindjeve sërish është parashikuar një fond prej 2 miliardë lekë Edhe në këtë vit, nga kjo politikë pritet të përfitojnë rreth 30 mijë familje gjatë 2020.

Niveli i Fondit Rezervë për vitin 2020, planifikohet në masën 1.7 miliardë lekë, përkatësisht 1.4 miliardë lekë Fond Rezervë i Këshillit të Ministrave dhe 300 milionë lekë fond kontigjence për financimin e reformës në sistemin e drejtësisë.

Buxheti i pushtetit vendor për vitin 2020 është programuar në rreth 57 miliard lekë, rreth 11.2 përqind më i lartë se ai i 2019-ës ose rreth 5.7 miliardë lekë më shumë fonde për shërbime dhe investime publike vendore.

Kjo rritje prej 3.2% në raport me PBB-në i shërben:

− konsolidimit të procesit të menaxhimit të financiar vendore,

− zbatimit të reformës administrativo territorial,

− decentralizimit fiskal të njësive të vetëqeverisjes vendore

− uljes së stokut të detyrimeve të prapambetura të trashëguara nga ndarja e vjetër territoriale.

Së fundmi, më lejoni të ritheksoj se Ministria e Financave dhe Ekonomisë në këtë projektbuxhet është angazhuar të shmangë ose eliminojë risqet që burojnë nga faktorët e jashtëm dhe të brendshëm të ekonomisë, duke shfrytëzuar rolin e saj vendimmarrës në kontekstin e menaxhimit të financave publike, mbikëqyrjes së risqeve që burojnë nga PPP-të, apo huamarrjen, ecurinë e ekonomisë botërore, realizimin e të ardhurave apo kursin e pafavorshëm të këmbimit.

Faleminderit për vëmendjen!